2007-Aug-25 - มาตรฐานซีไรต์...เมื่อมองในมุมกว้าง

"ภาพที่เกิดขึ้น คือคนเข้าไม่ถึงแก่นกวี ถ้าเราชอบก็เล่น ไม่ชอบก็ไม่ต้องไปเล่น โลกไม่ได้โคจรรอบรางวัลซีไรต์ ถ้าจะให้เข้าถึงความหมายของวรรณกรรมที่แท้จริง มันมีหลายวิธี..." ศักดิ์สิริ

มีเรื่องให้โจษจันได้เสมอสำหรับรางวัลวรรณกรรมสร้างสรรค์ยอดเยี่ยมแห่งอาเซียน (ซีไรต์) และในปีแห่ง "กวี" ปีนี้ เป้าหมายโจมตีเล็งไปที่ผลการตัดสินรอบคัดเลือก จากคณะกรรมการรอบแรก ด้วยข้อกล่าวหาถึงการ "เล่นพรรคเล่นพวก" ตลอดจน "มาตรฐานของคณะกรรมการ" งานกวีที่ดาหน้าผ่านเข้ารอบมาในปีนี้ จึงกลายเป็นข้อเคลือบแคลงสงสัยในสายตาของใครหลายคน ทั้งในแง่ความเป็นกวีไร้ฉันทลักษณ์ในหนังสือบางเล่ม ตลอดจนความเป็นปัจเจกชนคนรุ่นใหม่ของกวีที่ถ่ายทอดลงสู่เนื้องาน

หนึ่งในคณะกรรมการตัดสินรอบสุดท้ายอย่างจีระนันท์ พิตรปรีชา บอกว่า การตัดสินจะต้องทำให้รอบคอบที่สุด ข้อวิจารณ์เข้ามาก็รับฟัง แต่ไม่ใช่ไปตัดสินผลภายใต้อิทธิพลใคร ซึ่งก็น่าคิดว่าทำไมปีนี้ถึงมีปัญหา ขณะที่ปีที่ผ่านมากลับไม่มี

แต่ใครอีกหลายคนในแวดวงนั้นเล่าเขาตั้งมาตรฐานว่าบรรดาคณะกรรมการและกวีซีไรต์จะพา "กวีไทย" เดินไปในทิศทางไหน...คำตอบในกระแสโค้งสุดท้ายรางวัลซีไรต์รออยู่ย่อหน้าถัดไปแล้ว

เริ่มที่ศักดิ์สิริมีสมสืบ กวีซีไรต์ปี2535 ให้มุมมองว่า "มาตรฐานรางวัลซีไรต์" เป็นเพียงส่วนหนึ่งของวรรณกรรม ไม่ใช่จุดศูนย์กลางแต่อย่างใด เปรียบเทียบให้เห็นภาพง่ายๆ ก็เปรียบได้กับ "ศาสนา" ซึ่งวรรณกรรมคือ "ธรรมะ" และรางวัลก็เป็นเพียง "พิธีกรรม" ที่คนสร้างขึ้นมาในการทำให้เข้าถึงเบื้องลึกแก่นแท้ของศาสนาได้เท่านั้น ไม่ต่างอะไรกับที่เราถกเถียงเรื่องสถานการณ์ ศาสนาหรือแม้กระทั่งเรื่องรัฐธรรมนูญในขณะนี้ และถ้าพิจารณาเลยไปถึงขอบนอก ในโรงเรียน สถาบันการศึกษาต่างๆ ความสนใจกวีในบ้านเรายังอ่อนแอมาก การเข้าถึงความหมายของวรรณกรรมของคนทั่วไปยังไม่เข้มแข็งพอ

"ภาพที่เกิดขึ้น คือคนเข้าไม่ถึงแก่นกวี ถ้าเราชอบก็เล่น ไม่ชอบก็ไม่ต้องไปเล่น โลกไม่ได้โคจรรอบรางวัลซีไรต์ ถ้าจะให้เข้าถึงความหมายของวรรณกรรมที่แท้จริง มันมีหลายวิธี เช่น ให้ครูสอนวรรณกรรมสอนบทกวีอย่างเข้มข้น มุ่งไปที่แก่นของมันในฐานะที่เป็นสื่อที่มีคุณค่า ให้มันเกิดความเคลื่อนไหว ตอนนี้สิ่งที่เกิดขึ้น มันไม่ต่างกับสถานการณ์ที่เกิดขึ้นกับศาสนา เหมือนกันเปี๊ยบ อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงเป็นธรรมชาติของสรรพสิ่ง ผมอยากเห็นการเปลี่ยนแปลง อยากเห็นเรายกย่องผลงาน ไม่จำเป็นต้องส่งหนังสือเข้าประกวด มีหนังสือกี่เล่ม กรรมการก็ดูกันไป หนังสือดีหลายเล่มกลับไม่ส่งเข้าประกวด" กวีซีไรต์แนะ

ด้านกฤชเหลือลมัย ผู้เข้าชิงซีไรต์ในปีนี้จากรวมบทกวีเรื่อง"ปลายทางของเขาทั้งหลาย" ให้ความเห็นสำหรับมาตรฐานของคณะกรรมการ ว่า ขอเทียบอย่างกระบวนการยุติธรรมในสหรัฐอเมริกาคนเป็นลูกขุนก็ไม่ได้รู้เรื่องกฎหมาย แต่ก็มีหลายวิธีที่ทำให้คนยอมรับ ด้วยการหาเหตุผลที่ดีมารองรับ มิฉะนั้น คนจะศรัทธาลูกขุนได้อย่างไร

ส่วนสถานการณ์ในกวีบ้านเราเขามองว่า ถ้าเทียบกับเรื่องสั้น กวีถือว่ายังตามหลังอยู่ ด้วยเท่าที่เขาเห็นมานั้น กวีไทยใช้วิธีถ่ายทอดแบบ "สัจนิยม" มาโดยตลอด ไม่มีแนวอื่น แต่ถ้าเป็นแนว "อภิสัจจะ" หรือ "สัจจะมหัศจรรย์" เรื่องสั้นนั้นนำหน้ากวีไปหลายปีแล้ว ไม่แน่ใจว่าชาวกวีไม่อยากสนใจแนวอื่น แต่จะเน้นแนวดังกล่าวเพื่อรับใช้สารที่อยู่ในใจหรือไม่ ถ้าไปใช้แนวเหนือจริงอาจจะอธิบายสิ่งที่คิดได้ไม่ดีเท่า

"กวีมีลักษณะที่ยากกว่าแขนงอื่นๆ ตรงการใช้คำน้อย ไม่เหมาะกับการอธิบายอะไรยาวๆ มีความซับซ้อน กำกวม ตีความหลายมุมมอง อยู่ที่ความพยายามของนักเขียนทุกคนในการสื่อกับคนอ่าน เราอยากสื่ออย่างง่ายๆ ให้ความชัดเจนกับผู้รับสารตรงนั้นได้หรือเปล่า ก็แล้วแต่เรา ในความเห็นผม บทกวีเดิมๆ ถูกใช้มากจนทำให้สนใจได้อยากหน่อย จนคนอ่านคิดว่า มาแบบนี้อีกแล้ว แต่ถ้าอะไรที่ใหม่เกิน มันก็สื่อกับคนอ่านยาก มันต้องมีฐาน เหมือนเวลาเรากินอาหารจะให้อร่อย ให้แปลกอย่างไร มันก็ต้องมีรถเปรี้ยว รสเค็มไม่งั้นจะกินยาก คนเรามีหลายกลุ่ม หลายเหล่า มีทั้งคนที่อยากอ่านอะไรง่ายๆ ขณะเดียวกันก็มีคนที่สนใจมากกว่านั้น หรือสนใจแนวยากโคตรๆ ไปเลย" กฤช แจง

ขณะที่อุรุดาโควินทร์ นักเขียนสาว บอกว่า ไม่มีมาตรฐานสำหรับซีไรต์ เพราะมาตรฐานนี้ควรเป็นของคณะของกรรมการมากกว่า งานศิลปะทุกแขนงควรเปิดกว้างสำหรับความหลากหลายที่ดีพอถึงดีที่สุด ให้กรอบมีน้อยที่สุด ส่วนตัวเธออยากเห็นกรรมการที่ใจกว้าง และเท่าที่เห็นจากรอบคัดเลือก กรรมการแต่ละคนก็อ่านหนังสือมาเยอะ มีรสนิยมที่เปิดกว้างพิจารณาได้จากกวีทั้งแปดเล่มที่เข้ามา และจากกรณีข้อถกเถียงดังกล่าว ต่อนี้ไป ทุกฝ่ายคงต้องทำงานหนักขึ้น ทั้งกวี คนเขียนหนังสือนักวิจารณ์ คณะกรรมการ โดยเฉพาะกวีแต่ละคนต้องทำงานให้หนัก เพื่อที่ว่าการทำงานหนักจะทำให้งานเป็นงานที่ดี แล้วเราจะเห็นความสำคัญของเรื่องต่างๆ น้อยลง

"ถ้าเทียบกับตัวเราเอง ในฐานะมนุษย์ ในที่ที่เราตัดสินใครในงานศิลปะ ก็ต้องใช้ใจที่เป็นธรรม เปิดกว้างพอสมควร เราในฐานะคนอ่านไม่มีปัญหาเรื่องนี้ เพราะถึงที่สุดแล้ว รางวัลมันก็เป็นเรื่องของรสนิยมของ กรรมการเขามีรสต่างจากเรา ต่างจากคนอื่น แม้จะมีข้อสังเกตเรื่องกวีฉันทลักษณ์กับไม่ฉันทลักษณ์ ก็เป็นไปได้ที่คนอ่านประเทศเรารู้จักกวีที่มีฉันทลักษณ์ก่อน เรารู้จักสุนทรภู่ เรียนตั้งแต่เด็กเราชินกับแบบนี้มากกว่า พอมีกวีอย่างอื่นเข้ามา เราก็ต้องปรับหูนิดหนึ่ง ต้องใช้เวลา มาตรฐานของเราก็แค่เพียงเมื่อได้อ่านกวีบทนั้นแล้วรู้สึกไม่เหมือนเดิม เช่น กระทบใจ ยิ้ม เศร้า ฮึกเหิม อย่างใดอย่างหนึ่ง เท่านั้น ก็ว่าดีแล้ว" อุรุดา กล่าว

ก้อนอิฐหรือดอกไม้...อะไรคือสิ่งที่กวีซีไรต์คนใหม่ต้องพานพบต้องรอลุ้นกันในวันที่ 28 สิงหาคมนี้...

แต่ที่แน่ๆวันนี้ ในส่วนของ "กรรมการ" โดนระเบิดลูกใหญ่ไปแบบเต็มๆ!!

ที่มา : http://www.komchadluek.net/2007/08/25/s001_132050.php?news_id=132050